Ezoterik

Ezoterizm bir konu hakkındaki gizli bilgilerin ya da sırların, bu konu üzerinde ustalaşmamış kişilerden gizlenerek, yine bu konuda üstat mertebesine ulaşmış kişiler tarafından sadece ehil olanlara inisiye yoluyla nakledildiği bir öğreti sistemidir. Ezoterik öğreti sistemleri, insanın doğa yasaları, evrenin ve yaşamın gerçekliği üzerine düşünmeye başlamasıyla ortaya çıkmıştır.

Kök olarak Grekçe iç-içsel anlamına gelen 'Esoterikos' sözcüğünden türemiştir. Karşıt anlamı 'Egzoterizm'dir. Ezoterizm içsel anlamı taşırken, Ezoterizm dışsal, genel, herkesin olabilen anlamına gelir.

Ezoterik ifadesinin kullanımı antik çağlara kadar dayanmaktadır. İlk olarak M. S. 2.yy'da Samasota von Lukian tarafından kaleme alınmış Aristotales felsefesinin Ezoterik olarak ele alındığı eserlerde rastlanmıştır. Ünlü Yunanlı filozof Pisagor'un öğrencilerini ezoterik ve egzoterik olarak ikiye ayırdığı, ezoterik olanların daha dar bir çemberde, seçici bir kurul içinde olduğu ve belirli öğretileri ayrıcalıklı olarak dinledikleri eski metinlerde karşımıza çıkmaktadır.

Yine ünlü Yunanlı filozof Platon'un felsefesinde, ezoterizm, içe giden yol anlamına gelmektedir. Platon bir üstat olarak bir konu hakkında önemli olan noktaların ipuçlarını verir kişiden bu öğretiler ışığında kendi egzoterik bilgilerine ulaşmasını ister. Bunların dışında ezoterizm,1828 yılında Jacques Matter'ın Antik Çağ Gnostizmi hakkında yazdığı eserde karşımıza çıkar. Yine 1852 yılında yayımlanan Fransızca bir sözlükte 'İçrek bilgi' açıklamasıyla yer almaktadır.

Türkçe anlamıyla içe yönelik de denilen Ezoterizm genellikle belirli kişilerin içselliğiyle ortaya konulmuş felsefi ve ruhani öğretilerden oluşur. Bu bilgiler içsel farkındalığa sebep olan önemli bilgilerdir. Dolayısıyla belirli kriterlere göre seçilmiş, bir takım aşama ve sınavlardan geçerek bilmeye hak kazanmış kişilere özel inisiye ile verilir. Eğitim sırasında bilgiler kişiye anlayış düzeyine göre sembollerle ve simgesel bir anlatımla aktarılır ve zaman içerisinde anlayış düzeyinin ilerlemesiyle derece dereceaçılan bir sembolizm kullanılır. Bu değerli ve özri bilgilerin sadece seçilmiş olanlara verilmesinin nedeni herkesin bu bilgilerin değerini ve anlamını anlayamayacağı, kişinin taşıyamayacağı ve kaldıramayacağı bilginin verilmesiyle kişiyi de tehlikeye sokmamak gerektiğidir. Aynı zamanda sadece insanlığın hayrına kullanılması gereken bilginin yanlış ellerde tehlike oluşturmasını engellemek amacı güdülmektedir.

Fakat Ezoterizm'i yalnızca bazı gerçeklerin saklanması ve gerekli olgunluğa ulaşanlara aktarılması olarak değerlendirmek hata olur. Ezoterizm aynı zamanda bilgiyi geliştirmek, derinleştirmek ve genişletmek için toplulukta üyelerin sağlıklı bir şekilde iletişim kurmalarını da amaçlar. Yani kişi ilgiyi sadece öğrenmez, bilgiyi toplar, geliştirir, olgunlaştırır ve başkasına aktarır. Ezoterizm bir din ya da inanç sistemi olmadığı gibi dini bilgilerden de uzak değildir. Yaradan ve ilahi konular ile paralel bilgilere sahip olabilir.

Hemen hemen tüm dinlerde Ezoterizm etkisi görülür. İslami Ezoterizm'de "batıni" terimi Kullanılırken, Yahudi Ezoterizm'ine 'Kabala', Budizm Ezoterizm'ine Vajrayana denilmektedir. Hristiyanlıkta, Behmenizm ya da Katharizm gibi egzoterik yorumlar görünür.

İslam Ezoterizm'inde kendine has ritüelleri olan Sufizm ve Tasavvuf gibi ekollerle karşılaşırız. Semazenlerin aşk ile dönmeleri buna bir örnektir. Yaratıcının nuru aşkına çerağ yakmak ya da Allah'ı isimlerinin tekrarlnmasıyla durmaksızın dua etmek gibi ritüelleri Anadolu Ezoterizm'inin dışında hiçbir dinde görmek mümkün değildir.

Çoğu zaman birlikte kullanılsa da, Okültizm, Mistisizm, Teozofi, Spiritüaliz, Simyacılık ve Parapsikoloji gibi kavramlar Ezoterizm'le aynı anlama gelmezler.